Soms is één zin genoeg om een deur dicht te gooien. En soms is het precies de zin die ervoor zorgt dat je blijft zoeken.
Tijdens mijn onderzoek naar de oorlogsgeschiedenis van mijn familie las ik een artikel in de nieuwsbrief van het CBG over Petra Van Den Boomgaard en haar boek Voor de nazi’s geen Jood. Tot dat moment had ik nog nooit van Hans Georg Calmeyer gehoord. Maar tijdens het lezen voelde ik direct dat hier misschien een belangrijk stuk van onze familiegeschiedenis verborgen lag.
Ik belde mijn zus Nathalie en we namen contact op met het NIOD. Zij verwezen ons door naar het CBG|Centrum voor familiegeschiedenis. Het antwoord was duidelijk.
Er was geen Calmeyer-dossier.
Omdat het me niet losliet, bleven we doorvragen. Maar ook na meerdere e-mails bleef het antwoord hetzelfde. Geen dossier.
Toen besloten we Petra zelf een bericht te sturen. Nog geen tien minuten later kregen we antwoord. “Ik heb het dossier van jullie familie zelf in handen gehad.”
Dat was het moment waarop alles veranderde. Met die informatie benaderde we opnieuw het CBG. En na verder zoeken gebeurde iets wat iedere onderzoeker hoopt mee te maken. Het dossier was er wél.
Een paar weken later zaten mijn vader, mijn zus en ik samen zeer gespannen in een kamer van het CBG. Voor ons lag niet zomaar een archiefmap. Voor ons lag het gevecht van mijn grootouders. Persoonlijke brieven. Foto’s. Juridische stukken. Verzoeken. Afwijzingen. Bezwaren.
Document na document zagen we hoe mijn opa en oma, en voor mijn vader zijn ouders, probeerden om hun gezin uit handen van de nazi’s te houden. Niet één verzoek. Niet één beoordeling. Maar een langdurige juridische procedure, met afwijzingen, nieuwe argumenten, aanvullend bewijs en een hernieuwde beoordeling van de afkomst van mijn opa. Ze vochten om als gezin bij elkaar te blijven.
Na een eerste afwijzing in 1942 werd hun zaak opnieuw beoordeeld. Op 30 oktober 1943 kreeg mijn opa uiteindelijk een nieuwe classificatie. Hij was ‘geCalmeyerd’.
Wat me misschien nog wel het meest verwarde, was de ontdekking dat de Calmeyer-procedure én het Amerikaanse staatsburgerschap van mijn opa gelijktijdig een rol speelden. Ook ontdekte ik dat mijn oma en opa in 1942 gescheiden waren, om in 1943 opnieuw met elkaar te trouwen. En dan was er ook nog die vermoedelijke diamant-Sperre. Dat waren geen concurrerende sporen, maar allemaal afzonderlijke trajecten die naast elkaar liepen.
Tot voor kort stelde ik mezelf steeds de vraag: Zijn ze naar Vittel gestuurd vanwege het Amerikaanse paspoort? Nu vraag ik me af of juist de combinatie van al die procedures tegelijkertijd ervoor gezorgd heeft dat mijn familie niet naar Mauthausen werd gedeporteerd, maar in Vittel terechtkwam?
Ik weet het antwoord nog niet. Maar één ding weet ik inmiddels wel.
Mijn grootouders hebben hun lot niet lijdzaam afgewacht.
Ze hebben gevochten!